Evimizde yaşayanlardan yaban hayatının ücra köşelerinde yaşayanlara kadar birçok hayvanın, bizi hasta eden hastalıklara yakalandığına tanık oluyoruz.
Kanser, diyabet, grip (Influenza A Virüsü, H1N1), COVID-19 (SARS-CoV-2), tüberküloz (verem), Giardiasis ve Salmonella gibi hastalıkların hayvanları da etkilediği, bilimsel raporlarla kanıtlanıyor.
SciTechDaily‘de yer alan bir makale ise hayvanların niçin insan hastalıklarına yakalandığını irdeliyor.
Makalede ele alınan temel bulgulara göre, şu temel iki neden öne çıkıyor:
- İnsan Kaynaklı Ekolojik Değişimler
Öncelikle insanların yaşadığı gezegene etkisi ve ekosistemleri dönüştürme biçimi, hayvanları hastalıklara karşı savunmasız hale getiriyor.
Sözgelimi endüstriyel kirliliğe maruz kalan yaban hayvanlarında (örneğin kirlenmiş haliçlerdeki balıklarda) karaciğer tümörü oranları artış gösteriyor.
İnsanların doğal yaşam alanlarını yok etmesi de hayvanları stresli koşullara; insanlarla daha yakın temasa (aradaki sınırların kalkmasına) ve ters zoonoz bulaşlara zorluyor.
Tüm bu insan etkileriyle birlikte iklim değişikliği, hayvanları hasta eden unsurlarda başı çekiyor.
Isınan denizler ve mercanların bozulması, deniz kaplumbağaları ve balıklarda tümör oranlarının yükselmesiyle ilişkilendiriliyor.
Şehirlerdeki yüksek sıcaklıklar ve kötü hava kalitesi ise özellikle evcil hayvanlarda obezite ve bağışıklık bozukluklarına sebep oluyor.
- Ortak Biyolojik Nedenler
Makaleye göre, hayvanlarda artan kronik hastalık oranları, insanları etkileyen faktörlerle ilişkili. Bu durum, sağlık sorunlarının artık türler arası bir sorun haline geldiğini açıkça gösteriyor.
Tıpkı insanlarda olduğu gibi genetik yatkınlık, kötü beslenme, hareketsizlik ve uzun süreli kronik stres, hayvanların insan hastalıklarına yakalanmasına neden oluyor.
Ne yapmalı?
Makalede, söz konusu küresel sağlık krizini anlamak ve üstesinden gelmek için bütünleyici iki yaklaşımın entegrasyonu öneriliyor; One Health ve Ecohealth…
Tek Sağlık (One Health): Bu yaklaşım insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirinden ayrılmaz bir bütün olduğunu kabul ediyor. Bu, sadece insanların değil, herhangi bir türdeki hastalığın küresel sağlık için bir tehdit olduğu, buna göre önlemler alınması gerektiği anlamına geliyor.
Eko Sağlık (Ecohealth): Ekosistem değişikliklerinin insan ve hayvan sağlığı üzerindeki etkisini inceleyen bu yaklaşım, sağlıklı ekosistemlerin sağlıklı insan (ve tersi) anlamın geldiğini ve ekosistemlerin sağlığı ile sürdürülebilirliği için mücadele etmek gerektiğini savunuyor.