Dünya genelinde yıllık yağışların yaklaşık yarısını karşılayan en büyük yağış sistemleri, iklim krizinin etkisiyle tehlikeli bir biçimde değişiyor.
Çin’deki Pekin Normal Üniversitesi bünyesinden Chiyuan Miao ve meslektaşları tarafından yürütülen kapsamlı çalışma, yağış getiren devasa fırtınaların sayıca azalırken süre olarak kısaldığına işaret ediyor.
Söz konusu sistemler aynı su hacmini çok daha kısa zaman dilimlerine sıkıştırarak bırakıyor. Bu durum, küresel ölçekte hem ani sel felaketlerini hem de kuraklık riskini tetikliyor.
Çalışmaları prestijli bilimsel dergi Earth’s Future’da yayımlanan araştırma ekibi, 1980 ile 2022 yılları arasında dünya genelindeki 19.000’den fazla yağış ölçüm istasyonundan elde edilen günlük verileri inceledi. Elde edilen bulgular, küresel su döngüsündeki sarsıcı değişimi gözler önüne seriyor.
Süre Kısalıyor, Yoğunluk Artıyor
Çalışmaya göre küresel yağışın yaklaşık yarısı, her biri birkaç gün süren ortalama 9 büyük fırtına sistemiyle ve toplamda yaklaşık 28 güne denk gelen bir zaman diliminde gerçekleşiyor.
1980’den bu yana şiddetli bir fırtınanın ortalama süresinin her on yılda yaklaşık 86 dakika kısalmakta olduğu saptanırken, bu da dünyada bir yıllık yağışın yarısının yeryüzüne inme süresinin 9,5 saatten fazla azaldığı anlamına geliyor.
Bu eğilimin tüm kıtalarda görüldüğü, ancak en sert oranın Avrupa ve Güney Amerika’da kaydedildiği belirtiliyor. Bu bölgelerde en yağışlı fırtınaların süresi, her on yılda 144 dakikaya varan oranlarda kısalıyor.
Sel ve Kuraklık Riski Nasıl Tetikleniyor?
Araştırmacılara göre devasa su kütlelerinin çok kısa zaman dilimlerinde yeryüzüne inmesi, toprağın su emme ve süzme kapasitesini doğrudan aşıyor.
Toprak tarafından emilemeyen su hızla yüzey akışına dönüşerek ani sellere ve taşkınlara yol açarken; yer altı su rezervlerinin ve toprak neminin beslenmesine fırsat kalmıyor.
Yağışın bu şekilde dar bir zamana sıkışıp ardından uzun kurak aralıklar bırakması, suyun toprakta tutulamaması nedeniyle aynı bölgede hem sel hem de şiddetli kuraklık riskini eş zamanlı olarak tırmandırıyor.
Uzmanlar, fırtına rejimlerindeki bu hızlanmanın iklim adaptasyon stratejilerinin acilen güncellenmesini zorunlu kıldığını vurguluyor.
