Dünyanın en büyük karbon yutaklarından birisi ormanlar… Bilindiği üzere ağaçların, gezegenimizi ısıtan karbondioksiti emme yetisi var. Düz mantıkla bakılacak olursa, orman örtüsünü artırmak için fidan dikmek, küresel ısınmayla mücadelede ekili bir yöntem gibi görünüyor.
Buna dayanarak birçok ülkeler, küresel ısınmaya karşı bir savunma mekanizması olarak milyarlarca ağaç dikme sözü veriyor. Ancak yeni bir araştırma, tüm ağaçlandırma çabalarının gezegene eşit fayda sağlamadığını ileri sürüyor.
Ağaçlandırma, genellikle insan kaynaklı iklim değişikliğiyle mücadelenin önemli bir yolu olarak gösterilse de Nature Communications’da yayımlanan bu çalışma, ağaçlandırma çalışmalarının olumlu etkilerinin yanı sıra hasara da yol açabileceğini, gezegeni ısıtıyor olabileceğini ortaya koyuyor.
Albedo etkisi
Araştırmacılar, bazı durumlarda, bir alanda çok fazla ağaç bulunması sebebiyle Dünya yüzeyinden daha az Güneş ışığının yansıdığını ve dolayısıyla yerküre tarafından daha fazla ısının emildiğini belirtiyor.
Burada da karşımıza albedo (yansıtabilirlik) kavramı çıkıyor. Basitçe söylemek gerekirse albedo, bir yüzeyin Güneş ışığını yansıtma yetisini ifade ediyor. Açık renkli yüzeyler, ışığın büyük bir kısmını atmosfere geri yansıtıyor, bu da onların yüksek bir albedoya sahip olduğu anlamına geliyor. En yüksek albedo ise gezegenimizin donmuş bölgelerinde bulunuyor; el değmemiş kar ve buz tabakaları, Güneş’ten gelen enerjinin % 90’a kadarını yansıtabiliyor.
Buna karşın ormanlık alanlar, diğer yüzeylere göre daha koyu renkte olma eğiliminde oluyor; bu da onların daha fazla Güneş ışığını emdiği ve yüzeyde sıcaklığı tuttuğu; düşük albedo etkisine sahip olduğu anlamına geliyor. Bu nedenle bazı uzmanlar, ormanların istenmeyen ısıyı tutabildiğini ve dolayısıyla küresel ısınmaya katkıda bulunabileceğini öne sürüyor.
Ağaçların serinletme etkisini ve azalan albedonun neden olduğu ısınmayı araştırmak için yeni haritalar kullanan araştırmacılar, uygulamaya yönelik daha önceki pek çok incelemenin, albedo miktarını hesaba katmada başarısız olduğunu söylüyor. Bu araştırmaların sonucunda, daha fazla ağaç dikmenin iklimsel açısından sağlayacağı faydanın, % 20 ila 80 oranında fazla tahmin edildiğini (abartıldığını) ifade ediyor.
Bazı durumlarda ağaçlandırma projeleri, ormansızlaşma kadar olumsuz etkiler yaratabiliyor
Ağaçlandırma yerlerinin iyi tespit edilmesi gerekiyor
Araştırmacılar kullandıkları haritaların, iklim üzerinde maksimum olumlu etki için ağaçların nereye dikileceğinin belirlenmesine yardımcı olabileceğini vurguluyor. Bu da maksimum fayda için yeniden ağaç dikmenin nasıl olması gerektiğine dair önemli bir anlayış sunması açısından büyük önem taşıyor.
İleriye yönelik olarak yetkililerin yeni ağaç dikmek için en iyi yerlerin neresi olduğunu bilmesi önemli olacak. Bilim insanları da ağaçların karbon depolama yeteneğinin faydalarına bakmanın yanı sıra ormanların albedo etkisinin de dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Amazon ve Kongo Havzası gibi nemli, tropik ortamların, yüksek karbon depolamaları ve albedodaki düşük değişimler nedeniyle yeniden ağaçlandırma için mükemmel olduğunu ifade eden araştırmacılar, ılıman otlaklarda ve savanlarda ise bunun tam tersi bir durumun ortaya çıktığının altını çiziyor.
Çalışmanın yazarları, yeniden ağaçlandırmanın gezegene ve üzerindeki insanlara halen çok büyük faydalar sağladığının “yadsınamaz bir gerçek” olduğunu açıklarken, albedonun olumsuzluklarına rağmen daha fazla ağacın, daha iyi ekosistemler ve artan temiz hava ile su seviyeleriyle ilişkili olduğu konusunda hemfikirler.
Haberi yazarken hangi kaynaklardan faydalandık?
nature.com/articles/s41467-024-46577-1
Bu da ilginizi çekebilir
