Türkiye öyle bir ülke ki bir noktadaki ekoloji mücadelesine odaklandığınızda arkanızda başka bir doğal zenginliğin talan riskiyle karşı karşıya kalıyorsunuz. Hatta bu tehdit aynı şehir veya yakın çevrede bile ortaya çıkabiliyor.
Geçtiğimiz haftalarda Eskişehir Çevre Koruma ve Geliştirme Derneği’nin (ESÇEVDER) uyarısı üzerine Eskişehir Alpagut ve Atalan’da kurulması planlanan altın-gümüş maden ocağı projesinin yöreyi tehdit ettiğine yönelik bir haber yapmıştık.
İliç’in acısı tazeyken bu sefer de Anadolu’nun önemli su kaynağı olan Murat Dağı’nın 450 metre altında yapılması planlanan altın arama faaliyeti tehdidiyle karşı karşıyayız. Dernekten yapılan açıklamaya göre siyanürlü çamur havuzları, Murat Dağı’nın yok olması anlamına gelirken, siyanürün buharlaşarak tarıma, çevreye, hayvanlara ve insanlara büyük zarar verme riski söz konusu.
Talan hazırlığı 2016’dan beri sürüyor
Aslında yeni başlayan bir süreçten bahsetmiyoruz; Odaş Enerji – Anadolu Export Şirketi, Porsuk ve Banaz çaylarının yanı sıra Gediz Nehri’nin kaynağı olan Murat Dağı’nda altın madeni açmak için 2016’da hazırlamaya başladığı ÇED dosyasını 2019’da T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlık’a sunmuş, bakanlık da bu raporu 8 Mayıs 2019’da onaylamıştı.
Raporun onaylamasının ardından 3 Haziran’da dönemin AKP’li Uşak ve Gediz Belediyeleri, Uşak Mimarlar Odası, Uşak Ziraat Odası, Kütahya ve Uşak Baroları, çevre dernekleri ve yöre halkından oluşan 53 kurum ve kişi iptal davası açmış, ardından MHP’li Kütahya, CHP’li Eskişehir ve İzmir belediyelerinin yanı sıra Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi (ESKİ) de davaya müdahil olmuş, bunun üzerine altın arama faaliyeti durdurulmuştu.
2022’de yeniden başvursa da ertesi yıl ÇED dosyası bir kere daha reddedilen firma, aç gözünü doyuramayınca 6 Mayıs 2024’te T.C Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nı mahkemeye verdi.
Bunun “ciddiye alınması gereken bir durum” olduğunu söyleyen ESÇEVDER Başkanı M. Sadık Yurtman, çoğunluk hissesi yabancılara satılacak olan bir maden şirketin devlete kafa tutarak 10 şehrimizi susuz bırakma konusunda kararlılığına devam ettiğini ve buna karşı çıkılması gerektiğini belirtti.
Anadolu’nun kritik su rezervi tehdit altında
Anadolu’nun toplam su rezervinin önemli bir kısmına sahip olması açısından büyük önem taşıyan Murat Dağı, bölge için muazzam büyüklükte bir su havzası niteliği taşıyor. Eskişehir için yaşam kaynağı olan Porsuk, Banaz çayları ile Gediz Nehri buradan doğuyor. Büyük Menderes, Susurluk ve Sakarya’da buradan besleniyor.
Ege’nin en yüksek ikinci dağı olan bu dağ aynı zamanda Eskişehir’in yılda yaklaşık 45 milyon m³ su ihtiyacını da karşılıyor. Bununla birlikte Porsuk Çayı’nın yok olması demek Eskişehir’in yanı sıra Kütahya, Uşak, Ankara, Manisa ve İzmir illerinden geçen akarsular için de tehlike çanlarının çalacağı anlamına geliyor.
ÇED Raporu’nda yer alan ifadelerse tehdidin boyutunu gözler önüne sermesi açısından önemli: “Süreç sırasında uygulanan işlemler sadece altın ve gümüşü çözmeyip aynı zamanda topraktaki civa, nikel, arsenik, antimon, krom, kurşun vb diğer mineralleri de çözecek ve açığa çıkaracak (…) yüksek risk teşkil eden yığın liç ve havuzlarında muhtemel bir sızıntının telafisi çok zor bir çevresel felakete yol açacaktır.”
BBC Türkçe’ye konuşan Murat Dağı Yokolmasın Platformu’ndan Funda Öz Akçura, su meselesinin partiler üstü olduğunu ve bölgedeki herkesi rahatsız ettiğini belirtirken, söz konusu su kaynağının, doğuda Porsuk Nehri’ni, batıda ise Gediz’i beslediğini söyleyen Murat Dağı – Çukurören Köyü Sakini Necdet Akça, neresine dokunsan su kaynağı olduğunu söylediği bu doğal değerin, maden faaliyeti yüzünden kaybolmasının kendi yaşadıkları yerin yanı sıra Gediz, Büyük Menderes ve Sakarya’yı da etkileyeceğini dile getirmişti.
Maden işletmesi projesi nedeniyle Porsuk Çayı ve kollarının kirlenme riski olduğunu belirten Su Politikaları Derneği Üyesi ve DSİ Emekli Genel Md. Yrd. İlker Özel ise ekosistem dengesinin bozulma riskinin olduğunu, ekosistemin dengesini bozduğunuzda sorunların peşi sıra çığ gibi büyüyerek geleceğini söylemiş, bununla birlikte Porsuk Çayı ve kollarının kirlenme riskinin arttığını ve olası arıtma maliyetinin de yüksek olacağı konusunda uyarmıştı.
Biz de Gastro Eko olarak ESÇEVDER ve diğer paydaşların sesini yükseltiyor ve “MURAT DAĞI YOK OLMASIN” diyoruz! Konunun takipçisi olacağız.
Haber: Batuhan Sarıcan (info@gastroeko.com)
Haberi yazarken faydalandığımız kaynaklar
ESÇEVDER Basın Açıklaması: “Porsuk, Gediz ve Banaz çayları yok edilmeye çalışılıyor”, 15.05.2024
bbc.com/turkce/haberler-turkiye-49422085
supolitikalaridernegi.org/2022/11/25/murat-dagi-su-kaynagi-olarak-eskisehirin-kalbi-sayilir/
