İklim değişikliği, aşırı hava olaylarının sıklığı ile yoğunluğunu artırıyor ve bu olaylar can alıyor. Valencia’daki sel felaketi nedeniyle yaşanan can kaybı sayısı da 250’ye doğru tırmanıyor.
Binlerce insan evleri ile geçim kaynaklarından olurken, sayısı düzineleri bulan kayıp insanları arama ve sokakları temizleme çalışmaları dayanışma içinde devam ediyor.
Şiddetli sağanak yağışların neden olduğu ani seller, dakikalar içinde yoluna çıkan her şeyi silip süpürürken, bu duruma karşı hazırlıksız yakalanan halk, yerel yönetimi geç davranmakla ve altyapının yetersizliğiyle (bir önceki yüzyılın koşullarına göre olmasıyla) suçluyor.
En az 60 kişinin hayatını kaybettiği Paiporta’da halk, kendilerini ziyarete gelen İspanya Kralı Felipe VI ile birlikte Kraliçe Letizia, Başbakan Pedro Sánchez ve Valencia bölgesinin lideri Carlos Mazón’a hakaretler yağdırmış ve çamur fırlatmış durumda. Halkın tepkisi dinmiyor.
DANA’yla ilgili bilinmesi gerekenler
Meteorologlar tarafından “bir yıllık yağış miktarının bir saat içinde” düştüğünün tahmin edildiği aşırı yağışların sebebi ise “DANA” adı verilen bir hava olayı… İspanyolca Depresión Aislada en Niveles Altos’un kısaltması olan DANA, sadece bu bölgeye özgü. (Dolayısıyla Türkiye’yi tehdit eden iklim değişikliği etkisi bu değil.)
Oxford Üniversitesi’nden yer bilimci Iago Pérez, DANA olayını “İspanya için en tehlikeli meteorolojik olaylardan birisi” olarak tanımlarken, “Çok kısa sürede çok büyük miktarda su açığa çıkardıklarını,” belirtiyor. Bunun nedeni ise yaklaşık 9.000 metre yükseklikteki sıcak hava kütlesinin, durgun bir soğuk hava kütlesiyle çarpışması…
Arkasında nasıl bir doğal süreç var?
Şimdi DANA’nın arkasındaki mekanizmaya göz atalım: Atmosferin üst tabakasında Dünya’yı adeta bir kuşak gibi saran çok kuvvetli rüzgâr akımı var. Bazen bu akım, tıpkı bir yılan gibi salınmaya başlıyor. Bu salınımın gerçekleşmesi, soğuk hava kütlesinin tek bir yerde sıkışmasına neden oluyor.
Soğuk hava, özellikle Akdeniz’in ılık sularının üzerindeki (yüzeye yakın) çok sıcak havayla karşılaştığında ise DANA meydana geliyor. Bu birleşim, atmosferin farklı katmanları arasında ciddi bir sıcaklık farkı yaratıyor. Bu da sıcak havanın kolaylıkla yükselmesine ve su buharına doygun hale gelmesine sebep oluyor.
Söz konusu sıcaklık zıtlığı, iklim değişikliğinin etkisiyle yaz aylarından sonra da oldukça sıcak olan Akdeniz’den gelen nem ve enerjiyle birleşince de Valencia’da olduğu gibi çok şiddetli fırtınalar ve aşırı sağanak yağışlar cereyan ediyor.
Suçlu iklim değişikliği
İklim bilimciler, DANA’nın şiddetinin artmasının, Avrupa’yı artık daha sıcak hale getiren iklim değişikliğiyle ilişkili olduğu konusunda hemfikir; günümüzde, altmış yıl öncesine kıyasla her yıl tahminen %15 ila %20 daha fazla DANA oluştuğunu kaydediyorlar.
İklim değişikliğinin bulutların taşıdığı yağmur miktarını doğrudan etkilediğini ifade eden bilim insanları, her bir derecelik ısınmada bulutların taşıdığı yağış miktarının en az %7 oranında arttığını belirtiyor.
“Hiç şüphe yok ki bu yoğun yağışları iklim değişikliği güçlendirdi,” diyen Imperial College London’dan iklim bilimci Dr. Friederike Otto, şöyle devam ediyor: “Fosil yakıt kaynaklı ısınmadaki her derece artışı ile atmosfer daha fazla nem tutabiliyor ve bu da daha yoğun yağış patlamalarına yol açıyor.”
Leeds Üniversitesi’nden su bilimi ve sağlığı profesörü Mark Smith ise iklim değişikliğiyle birlikte daha sıcak geçen yaz ayı koşullarının toprağı kuruttuğunu ve bunun da su emme kapasitesini azalttığından dem vurarak durumun farklı bir boyutuna dikkat çekiyor.
Haberi yazarken hangi kaynaklardan faydalandık?
bbc.com/news/articles/c98eylqeg06o
nytimes.com/2024/11/04/world/europe/spain-floods-valencia-rain.html
edition.cnn.com/2024/11/04/europe/spain-floods-search-missing-intl/index.html
