Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFiA) ve Londra merkezli E3G düşünce kuruluşunun birlikte hazırladığı “Kömürden Çıkışın Finansmanı: Türkiye Örneği” raporu, Türkiye’nin kömürden çıkış maliyetini, santraller özelinde ortaya koyuyor.
Rapora göre 2026’da başlayacak olan “karbon fiyatlandırma” uygulamasıyla birlikte Türkiye’deki iki kömürlü termik santral dışında tüm santrallerin zarar etmeye başlayacağı ve bu zararın 45 milyar doları bulacağı ifade ediliyor.
Karbon fiyatlandırma mekanizması uygulandığında devreden çıkacak ilk santrallerin ise ithal kömürle çalışan termik santraller olacağı bildiriliyor.
Yakın zamanda uygulamaya girmesi planlanan karbon fiyatlandırma sonucunda santrallerin hâlihazırda düşmekte olan kârlılıklarını sürdüremeyeceklerini ortaya koyan rapor, santrallerin bu koşullar altında çalışması durumunda zararın boyutunun 40 yıllık senaryoda 13,5 milyar doları bulacağını gösteriyor.
Kömürden çıkmamanın yıllık sağlık maliyetinin 10 milyar dolar
Santrallerin erken çıkış yapmayıp lisans sürelerinin sonuna kadar çalışmaları durumunda ise bu zararın 44,5 milyar dolara ulaşacağını gösteren raporda, söz konusu santrallerin âtıl varlıklar haline geleceği öngörülüyor. Çünkü işletmecilerin zarar eden bir operasyonu sürdürmeleri beklenen bir durum değil.
Raporun bir diğer boyutu ise halk sağlığı-ekonomi ilişkisi kuruyor; buna göre santrallerin lisans sürelerinin sonuna kadar çalışmaları durumunda ülkemize yıllık sağlık maliyetinin 10 milyar dolar seviyesinde olacağı tahmin ediliyor.
Maliyetten daha da önemlisi, insan canına kasteden bir durum da söz konusu. Çünkü kömürlü termik santrallerinin bulunduğu çevredeki hava kalitesini düşürdüğü biliniyor.
Hava kirliliğinden her yıl 45.000 insan ölüyor
Daha önce haberini yaptığımız üzere Çevre İklim ve Sağlık için İş Birliği Projesi (ÇİSİP) ve Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) çatısı altında bir araya gelen sağlık uzmanları, Türkiye’de hava kirliliği nedeniyle yılda 45.000 kadar insanın hayatını kaybettiğini ortaya koyuyordu.
Ölümlerin ve ekonomiye binecek olası yükün önüne geçecek olacak kömürden çıkış senaryosunda ise 2021-2035 yılları arasındaki dönemde, elektrik üretiminde yerli kaynakların payının % 51,3’ten % 73,6’ya yükseleceği ve bunların tamamının yerli ve yenilenebilir kaynaklardan oluşacağı tahmini de SEFiA& E3G raporunda yer alıyor.
Şimdiki seyirde devam eden senaryoda ise yerli kaynakların (yenilenebilir ve yerli kömür) payının 2035’e gelindiğinde ancak %59,2 olacağı bildiriliyor. Bu durumda hava kirliliği kaynaklı ölümlerin artacağını ayrıca belirtmeye gerek yok.
“Kömürden çıkış, kayıplar oluşmaya başlamadan, erken aşamada hedeflenmelidir”
Türkiye için teknik olarak mümkün ve küresel gelişmeler doğrultusunda kaçınılmaz olan kömürden aşamalı çıkış planlarını geciktirmenin olası olumsuz ekonomik ve sosyal sonuçları üstünde duran SEFiA Direktörü Bengisu Özenç, çalışmalarının, oldukça düşük karbon fiyatları altında bile santrallerin faaliyetlerini sürdüremeyeceklerini gösterdiğini belirtiyor ve ekliyor:
“Kömürden çıkış, kayıplar oluşmaya başlamadan, erken aşamada hedeflenmelidir. Böylelikle çok katmanlı, çok paydaşlı bir planlanma yapılabilir ve uygun finansman imkânlarının da devreye alınmasıyla kapsayıcı ve adil bir çıkış stratejisi ortaya koymak mümkün olabilir.”
Türkiye’nin, ekonomik zorluklara ve sosyal tepkilere rağmen yeni kömür kapasitesi planlayarak dünyanın geri kalanıyla ayrışma riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyaran E3G Kıdemli Araştırmacısı Öykü Şenlen ise şunları söylüyor:
“Yakın zamanda rafa kaldırılan veya iptal edilen projelere rağmen Türkiye hâlâ OECD ve AB’de planlanan kömürlü termik santral kapasitesinin üçte ikisinden fazlasını planlıyor ve bu konuda dünya genelinde ilk onda yer alan tek OECD ülkesi. Türkiye’nin OECD, AB ve G20’deki muadillerinin birçoğu, kömürden uzaklaşma yönünde önemli ilerlemeler kaydetti. Türkiye de onlar gibi iklim hedefleri doğrultusunda kömürden temiz enerjiye geçişi desteklemek için uluslararası girişimlerde yer almalı ve diplomatik iş birliği fırsatları aramalıdır.”
Haberi yazarken hangi kaynaklardan faydalandık?
sefia.org/wp-content/uploads/2024/04/komurden-cikisin-finansmani-cover1-600×842.jpg
temizhavahakki.org/cisip-turkiyenin-2029-hedefi-dso-tavsiyesinin-5-kati/
Bu yazılar da ilginizi çekebilir
