Araştırmalarını ABD, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (M.I.T) sürdüren 1967 İstanbul doğumlu Prof. Daron Acemoğlu ve birlikte kitaplar yazdığı meslektaşları Prof. Simon Johnson ile Prof. James A. Robinson (Chicago Üniversitesi), Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görüldü.
11 milyon İsveç Kronu (1 milyon dolar) tutarındaki para ödülünü de paylaşan bu üç isim, “Neden bazı ülkeler diğerlerinden daha zengin?” sorusu üzerinden Avrupa sömürgeciliğinin çeşitli ülke ekonomileri üzerindeki etkisini ve eşitsizliğin kökenlerini irdeleyen araştırmalarıyla bu ödüle hak kazandı.
Aslında en zengin ve en yoksul ülkeler arasındaki gelir farkı, çeşitli çalışma ve araştırmalarla ortaya konmuş durumdaydı. Ancak Acemoğlu, Johnson ve Robinson, bu eşitsizliklerin niçin devam ettiğini gösteren çalışmalarıyla ses getiriyordu.
Bu üç ismin özellikle Avrupa sömürgecilik tarihine, gelişmiş ülkeler ile Sahra Altı Afrika’daki veya Güney Asya’daki ülkelerin kaderleri arasındaki zıtlığa odaklandıklarını söyleyen Cambridge Üniversitesi’nden ekonomist Diane Coyle, “Onların çalışmaları, insanların ekonomik kalkınma hakkındaki düşünceleri üzerinde derin bir etkisi yarattı,” diye belirtti.
Nobel Komitesi ise üçlüyü, “Hukukun zayıf olduğu ve kurumları, seçkinler uğruna nüfusu sömüren toplumların, neden daha iyiye doğru değişim yaratamadıklarını açıkladıkları için” överken, “Ülkeler arasındaki refah farklılıklarını anlamamıza yardımcı oldular,” dendi.
Nobel Ekonomi Bilimleri Ödülü Komitesi Başkanı Jakob Svensson, “Ülkeler arasındaki gelir farklılıklarını azaltmak, zamanımızın en büyük zorluklarından biridir. Ödül sahipleri, bunu başarmak için toplumsal kurumların önemini gösterdi,” ifadelerini kullandı.
Şu ifadeler ise bu üçlünün çalışmalarının özeti niteliğindeydi: “Hukukun üstünlüğünü ve mülkiyet haklarını koruyan ‘kapsayıcı kurumlar’ geliştiren ülkeler zamanla refaha kavuşurken, seçkinlerin yararına daha geniş nüfusları ‘sömüren kurumlar’ geliştirenler, sürekli olarak düşük ekonomik büyüme yaşadılar.”
Nobel Ödülü aldığını duyunca “şaşırdığını ve şok olduğunu” belirten Acemoğlu, “İyi bir kariyere sahip olmayı hayal ediyorsunuz ancak bu ödül, hayalin ötesinde bir durum; büyük bir sürpriz, onur duydum,” ifadelerini kullandı.
Research Papers in Economics (RePEc) verilerine göre, 2015’te “son 10 yılın en çok atıf alan ekonomisti” seçilen Acemoğlu, Open Syllabus Project’e göre ise Greg Mankiw ve Paul Krugman’dan sonra üniversite müfredatlarında iktisat derslerinde en fazla atıf alan üçüncü yazar oldu.
Haberi yazarken hangi kaynaklardan faydalandık?
nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/
nature.com/articles/d41586-024-03367-5
edition.cnn.com/2024/10/14/business/nobel-prize-economics-acemoglu-johnson-robinson/index.html
