Fotoğraf: Cem Orkun Kıraç
Dünya Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) hazırladığı ve nesli tehlikede olan türlerin yer aldığı Kırmızı Liste’de güncelleme yapıldı. Yapılan çalışma sonucunda Türkiye’yi yuva edinen iki türün tehdit kategorisi değişti.
Akdeniz foku (Monachus monachus) ve toyun (Otis tarda) tehdit durumu güncelleyen IUCN, her iki tür için yapılan koruma çalışmalarının artırılması gerektiğinin altını çizdi.
20. yüzyılın başlarına kadar geniş bir coğrafyada dağılım gösteren Akdeniz fokları, insan baskısı ve yaşam alanlarının yok olması nedeniyle yok olma eşiğinde… Bu nadir tür, IUCN tarafından dünya çapında “Tehlike Altında (EN)” ve “Akdeniz’de Bölgesel Kritik Derecede Tehlike Altında (CR)” kategorisinde gösteriliyordu.
2023’te yapılan son IUCN komite değerlendirmesiyle birlikte bu türün kategorisi “Hassas (VU)” olarak güncellendi. Bu iyiye gidişin arkasında ise küresel çaptaki koruma çalışmaları var. Zira son yıllarda artan koruma çabalar sayesinde günümüzde sayıları 444-600 ergin olmak üzere toplamda 900 bireye kadar çıktı. Türkiye’de ise 100-120 kadar Akdeniz foku var.
Türkiye’deki foklar için durum iyi değil
Konuyla ilgili açıklama yapan Sualtı Araştırmaları Derneği (SAD-AFAG) Kurucu Üyesi Cem Orkun Kıraç, ilgili türün dünya popülasyonunda iyileşme olsa da Türkiye ve Madeira adasındaki (Portekiz) üreme popülasyonlarında durumun farklı olduğunu belirterek şunları söyledi:
“Ne yazık ki popülasyon stabil ve ana tehditler devam ediyor. Türkiye’de fokların görülme sıklığı ve dolaşım alanı artmış gibi görünse de bu popülasyonun küresel ölçekteki artış eğilimi ve tehdit durumu Türkiye için geçerli değil. Bu nedenle kategorideki güncelleme, bu nadir tür ve kıyısal yaşam alanlarının korunmasında Türkiye ve Madeira’nın çalışma ve çabalarını hiçbir zaman düşürmemesi gerektiğine işaret ediyor.”
Fotoğraf: Doğa Derneği
Toylarda durum ne?
IUCN’in değerlendirdiği 500 kuş türü arasında bulunan toyların durumu ise yapılan değerlendirmeye göre kötüye gitti. Sayıları düşüş eğilimi gösteren toyların Kırmızı Liste kategorisi “Hassas (VU)” kategorisinden “Tehlike Altında (EN)” kategorisine yükseltildi.
Bu güncelleme üzerine, “Toy maruz kaldığı tehditlere karşı oldukça duyarlı. Bu nedenle IUCN son güncellemesinde türün tehdit kategorisini yükseltti. Yani toyların neslinin tükenme riski bir kategori daha artmış oldu,” diyen Doğa Derneği Koruma Programı Koordinatörü Şafak Arslan şunları söyledi:
“Artık daha fazla koruma çalışmasına ihtiyaç olduğu ortada. Türü tehdit eden tüm etkenler ortadan kaldırılmalı, toyu ve yaşam alanlarını koruyan faaliyetler acilen uygulanmalı. Türkiye genelindeki toy yaşam alanlarının büyük bölümünü biliyoruz. Bu alanlarda buğday, arpa, mercimek gibi susuz yetişen ürünler devlet tarafından teşvik edilmeli, nadasa bırakma yöntemi benimsenmeli. Hasat dönemleri toyların üreme dönemi dikkate alınarak yapılmalı. Aksi halde yavrular biçerdöverlerin arasında kalıyor. Üretim yapılan alanların aralarında bulunan mera alanları korunarak mozaik bir tarım modeli benimsenmeli ve uygulanmalı. Türe yönelik kaçak avcılık faaliyetleri ve yumurta toplayıcılığını engellemek için denetimler artmalı, yerelde farkındalık çalışmaları yaygınlaşmalı.”
Bir bozkır kuşu olan toyların nüfusu, yoğun endüstriyel tarım faaliyetleri, mera alanlarının yok edilmesi, avcılık ve yumurta toplayıcılığı gibi tehditler nedeniyle hızla azalıyor. Türkiye’de 600, dünyada ise 30.000 ergin bireyin kaldığı tahmin ediliyor.
Konuya dair ilginizi çekebilecek diğer içeriklerimiz:
